Strengthening Maharashtra’s Healthcare System : महाराष्ट्राची आरोग्य व्यवस्था अधिक बळकटीकडे: राज्यव्यापी ‘आरोग्य संवाद यात्रा’ आणि १२५ नवीन आरोग्य संस्थांचे लोकार्पण

बुलढाणा प्रतिनिधी दि ३ : महाराष्ट्रातील सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणा अधिक सक्षम, सर्वसमावेशक आणि लोकाभिमुख बनवण्यासाठी राज्य शासनाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. सार्वजनिक आरोग्यमंत्री प्रकाश आबिटकर यांच्या विशेष पुढाकारातून राज्यव्यापी ‘आरोग्य संवाद यात्रा’ आयोजित करण्यात आली असून, यादरम्यान राज्यभरात १२५ नवीन आरोग्य संस्थांचेलोकार्पण केले जाणार आहे. ही यात्रा केवळ शासकीय योजनांची माहिती देणारी मोहीम नसून, थेट तळागाळातील नागरिकांपर्यंत पोहोचून आरोग्यसेवेचा आढावा घेणारा एक जनउत्सव ठरणार आहे.
१ नोव्हेंबर रोजी नांदेड येथून आरोग्यमंत्र्यांच्या प्रमुख उपस्थितीत या यात्रेचा दणक्यात शुभारंभ झाला असून, ५ डिसेंबर २०२६ पर्यंत हा प्रवास अविरत सुरू राहणार आहे. या कालावधीत उपकेंद्रांपासून ते थेट जिल्हा रुग्णालयांपर्यंतच्या सर्व आरोग्य यंत्रणेची कसून पाहणी केली जाणार आहे. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना दर्जेदार वैद्यकीय सुविधा सहज उपलब्ध व्हाव्यात, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
‘माझं गाव, आरोग्यसंपन्न गाव’ या अत्यंत प्रेरणादायी अभियानाशी या यात्रेची सांगड घालण्यात आली आहे. याद्वारे गावोगावी सार्वजनिक स्वच्छता, शुद्ध पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा, योग्य पोषण आहार, सांडपाणी व्यवस्थापन, आजारांचे नियंत्रण आणि आरोग्यदायी जीवनशैलीबाबत लोकजागृती केली जात आहे. प्रतिबंधात्मक आरोग्य उपायांमध्ये ग्रामस्थांचा आणि लोकसहभागाचा टक्का वाढवणे हे या अभियानाचे मुख्य ध्येय आहे.
या यात्रेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये केवळ प्रशासकीय पाहणी नाही, तर थेट जनतेच्या अनुभवांवर आधारित आरोग्य व्यवस्थेचे नियोजन केले जात आहे. आरोग्यमंत्री स्वतः गावोगावी फिरून नागरिकांशी संवाद साधत आहेत. आरोग्य यंत्रणेतील त्रुटी, अडचणी आणि सामान्यांच्या अपेक्षा जाणून घेऊन त्यानुसार धोरणात्मक निर्णय घेतले जात आहेत. तसेच आरोग्य समितին, लोकप्रतिनिधी, वैद्यकीय व्यावसायिक आणि नागरिक यांच्यात सुसंवाद घडवून आणत आरोग्य सेवेतील उत्तरदायित्व अधिक मजबूत केले जात आहे.
या सर्वसमावेशक मोहिमेदरम्यान विविध शासकीय रुग्णालयांच्या कामकाजाची प्रत्यक्ष पाहणी होणार आहे. जिल्हा एकात्मिक आरोग्यवर्धिनी समिती, विधानसभा मतदारसंघ समिती, रुग्ण कल्याण समिती, जन आरोग्य समिती आणि ग्राम आरोग्य, पोषण व स्वच्छता समिती यांच्यासोबत विशेष बैठका घेऊन स्थानिक पातळीवरील आरोग्य समस्यांवर सविस्तर चर्चा केली जात आहे. राष्ट्रीय बाल स्वास्थ्य कार्यक्रमांतर्गत शाळा व अंगणवाड्यांना भेटी देऊन मुलांच्या आरोग्याची पाहणी केली जात आहे.
याशिवाय, महात्मा फुले जनआरोग्य योजना आणि प्रधानमंत्री आयुष्मान भारत जनआरोग्य योजनेत सहभागी असणाऱ्या रुग्णालयांनाही भेटी दिल्या जात आहेत. खाजगी डॉक्टर आणि रुग्णांशी थेट संवाद साधून या योजनांची अंमलबजावणी प्रत्यक्षात कशी सुरू आहे, याचा ग्राउंड रिपोर्ट घेतला जात आहे. पॅलिएटिव्ह केअर, सिकलसेल रुग्ण, संस्थात्मक प्रसूती झालेल्या माता, शस्त्रक्रिया झालेली बालके, क्षयरोग व कुष्ठरोगग्रस्त रुग्ण, तसेच जननी सुरक्षा योजना आणि कर्करोग तपासणीतील लाभार्थ्यांच्या थेट घरी जाऊन त्यांच्याशी संवाद साधला जात आहे.
प्रत्येक जिल्ह्यातील किमान पाच प्राथमिक आरोग्य केंद्रे आणि दोन ग्रामीण रुग्णालयांच्या कामकाजाचा सखोल आढावा घेतला जात आहे. यामध्ये आरोग्य उपकेंद्रांपासून ते स्त्री रुग्णालये, मनोरुग्णालये, महानगरपालिका रुग्णालये आणि विशेष रुग्णालयांपर्यंतच्या सर्व प्रकारच्या आरोग्य सेवांची सूक्ष्म तपासणी होत आहे. या राज्यव्यापी यात्रेत सार्वजनिक आरोग्य विभागाचे सचिव, आयुक्त, संचालक, जिल्हा आरोग्य अधिकारी आणि शल्यचिकित्सकांसह विविध प्रमुख अधिकारी सक्रिय सहभाग नोंदवत आहेत.
थोडक्यात सांगायचे तर, नागरिकांच्या अडीअडचणी समजून घेऊन आरोग्यसेवेतील उणिवा दूर करणे आणि महाराष्ट्राची सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था देशात आदर्श ठरेल अशी लोकाभिमुख व बळकट बनवणे, या एकाच ध्येयाने ही ‘आरोग्य संवाद यात्रा’ सध्या संपूर्ण राज्यात वेगाने वाटचाल करत आहे.


