Revival of Mahatma Phule’s ideas on educational emancipation. : महात्मा फुले यांच्या शैक्षणिक मुक्तीच्या विचारांचे पुनरुत्थान: ‘सत्यशोधक Conclave 2026’ पुण्यात
पुणे दि २६ : महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या द्विशताब्दी जयंती वर्षाच्या आणि सत्यशोधक समाज स्थापना दिनाच्या पवित्र प्रसंगी, पुणे शहर ‘सत्यशोधक Conclave 2026’ या महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यासाठी सज्ज झाले आहे. येत्या रविवार, २७ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ११ ते दुपारी ३ वाजेपर्यंत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सांस्कृतिक भवन, मालधक्का चौक येथे हा वैचारिक महाकुंभ पार पडणार आहे. या Conclaveचे उद्घाटन मा. उपजिल्हाधिकारी तथा चित्रपट निर्माते सुनील शेळके यांच्या हस्ते होणार आहे, जे महात्मा फुले यांच्या कार्यावर आधारित ‘सत्यशोधक’ चित्रपटाचे निर्माते म्हणूनही ओळखले जातात.
शैक्षणिक मुक्तीचा विचार आणि आजची आव्हाने
या Conclaveचे मुख्य आकर्षण म्हणजे ‘महात्मा फुले यांच्या शैक्षणिक मुक्तीचा विचार आणि आजच्या संकटातील अंधकारमय सार्वजनिक शिक्षण: एक पुनरावलोकन’ या विषयावरील सखोल विचारमंथन. १८४८ मध्ये महात्मा फुले आणि क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांनी पुण्यातील भिडेवाड्यात शिक्षणाची ज्योत पेटवून समाजातील वंचित घटकांसाठी शिक्षणाचे दरवाजे उघडले. शिक्षण हे केवळ ज्ञानाचे साधन नसून सामाजिक मुक्ती, समता आणि परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम आहे, हा विचार त्यांनी केवळ मांडला नाही, तर तो प्रत्यक्ष कृतीतून सिद्ध करून दाखवला.
फुले दांपत्याने सुरू केलेल्या या शैक्षणिक क्रांतीचा वारसा पुढे छत्रपती शाहू महाराज, कर्मवीर भाऊराव पाटील, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, शिक्षणमहर्षी पंजाबराव देशमुख यांसारख्या अनेक दूरदृष्टीच्या नेतृत्वाने मोठ्या निष्ठेने पुढे नेला. त्यांच्या अथक संघर्षामुळे महाराष्ट्रात बहुजन, वंचित आणि ग्रामीण समाजासाठी शिक्षणाच्या नवनवीन संधी निर्माण झाल्या, ज्यामुळे सामाजिक न्यायाच्या दिशेने एक मोठे पाऊल टाकले गेले.
मात्र, आजच्या काळात सार्वजनिक शिक्षण व्यवस्थेची स्थिती, शिक्षणाचे वाढते व्यापारीकरण, गुणवत्तापूर्ण शिक्षणातील वाढती असमानता आणि गरीब, ग्रामीण व वंचित विद्यार्थ्यांसमोरील आव्हाने यावर गांभीर्याने विचार करण्याची नितांत गरज आहे. ज्या शिक्षणव्यवस्थेला फुले यांनी सामाजिक मुक्तीचे माध्यम मानले, तीच व्यवस्था आज सर्वांसाठी समान आणि गुणवत्तापूर्ण राहिली आहे का, हा प्रश्न या Conclaveच्या केंद्रस्थानी राहणार आहे.
फुले यांच्या विचारांचे पुनरावलोकन आणि भविष्याची दिशा
महात्मा फुले यांच्या द्विशताब्दी जयंती वर्षाचा उत्सव साजरा करताना केवळ त्यांच्या कार्याचा गौरव करणे पुरेसे नाही, तर त्यांच्या विचारांचे सखोल अवलोकन करणे, आजच्या परिस्थितीचे आत्मपरीक्षण करणे आणि भविष्यातील वाटचालीची दिशा निश्चित करणे हे या Conclaveचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा कार्यक्रम केवळ एक स्मरणोत्सव नसून, तो फुले यांच्या दूरदृष्टीला वर्तमान संदर्भात पुन्हा जिवंत करण्याचा एक प्रयत्न आहे.
या कार्यक्रमाला ‘सत्यशोधक’ चित्रपटाचे निर्माते सुनील शेळके यांच्या हस्ते उद्घाटन होणार असून, BBC मराठीचे संपादक अभिजित कांबळे आणि ‘द सत्यशोधक’चे संपादक व University of Pennsylvania येथील संशोधक विद्यार्थी तेजस हरड हे प्रमुख वक्ते म्हणून मार्गदर्शन करणार आहेत. पुणे महानगरपालिकेच्या मुख्य विधी अधिकारी ॲड. निशा दाभाडे-चव्हाण प्रमुख पाहुण्या म्हणून उपस्थित राहणार आहेत. तसेच, सामाजिक विषयांवर रॅपच्या माध्यमातून भाष्य करणारे कर्नाटक येथील हरीश कांबळे यांची विशेष उपस्थिती या कार्यक्रमाला एक वेगळा आयाम देईल.
नव्या पिढीमध्ये संवाद आणि सामाजिक न्यायाची पुनर्स्थापना
सत्यशोधक Conclave आयोजन समितीच्यावतीने राम वाडीभष्मे, वर्षा वेलाडी, प्रकाश सूर्यवंशी, अनिकेत साळवे, पूजा सूर्यवंशी, अभिषेक शेलकर, ताजुल मेश्राम, प्रशांत कांबळे, कल्याणी राठोड यांनी सांगितले की, “महात्मा फुले यांच्या विचारांचा केवळ उत्सव साजरा करणे पुरेसे नाही; त्यांनी शिक्षण आणि सामाजिक मुक्तीच्या माध्यमातून उपस्थित केलेले प्रश्न आजच्या काळात समजून घेऊन त्यावर कृती करण्याची गरज आहे. सार्वजनिक शिक्षण व्यवस्था वाचविणे आणि सामाजिक न्यायाची दिशा अधिक मजबूत करणे, यासाठी नव्या पिढीमध्ये संवाद निर्माण करणे हा ‘सत्यशोधक Conclave 2026’चा प्रमुख उद्देश आहे.”
सत्य, समता, शिक्षण, युवा आणि सामाजिक न्याय या मूल्यांना केंद्रस्थानी ठेवून आयोजित करण्यात येणाऱ्या या Conclaveला विद्यार्थी, युवक, शिक्षक, संशोधक, सामाजिक कार्यकर्ते, विविध संस्था-संघटना आणि नागरिकांनी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहावे, असे आवाहन आयोजन समितीच्या वतीने करण्यात आले आहे. हा Conclave महात्मा फुले यांच्या विचारांना पुन्हा एकदा समाजाच्या केंद्रस्थानी आणून, एक प्रबुद्ध आणि समतावादी समाज घडवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल ठरेल अशी अपेक्षा आहे.
