Mahavitaran’s AI ‘Surgical Strike’ : महावितरणचा ‘एआय’ सर्जिकल स्ट्राईक: वीजचोरांवर डिजिटल प्रहार, तीन महिन्यांत २८ हजार चोऱ्यांचा पर्दाफाश
अकोला दि १० : एकेकाळी पारंपरिक तपासणीच्या मर्यादांमध्ये अडकलेली वीजचोरीविरोधी मोहीम आता ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (एआय) च्या सामर्थ्याने एका नव्या युगात प्रवेश करत आहे. महावितरणने ‘एआय’च्या ‘सुपर इंटेलिजन्स’चा वापर करत वीजचोरांवर ‘सर्जिकल स्ट्राईक’ सुरू केला असून, गेल्या तीन महिन्यांत तब्बल २७,९६४ वीजचोऱ्यांचा पर्दाफाश करत ६६.२८ कोटी रुपयांची वीजचोरी उघडकीस आणली आहे. हा केवळ आकड्यांचा खेळ नाही, तर तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने न्याय प्रस्थापित करण्याचा आणि सार्वजनिक संपत्तीचे रक्षण करण्याचा एक यशस्वी प्रयत्न आहे.
‘एआय’ची नजर, चोरांना नाही थारा
महावितरणने विकसित केलेले ‘एआय’ आणि ‘मशीन लर्निंग’ आधारित मॉड्युल हे वीजचोरीचे अचूक भाकीत करणारे एक शक्तिशाली साधन बनले आहे. हे मॉड्युल केवळ वीजजोडण्यांची तपासणी करत नाही, तर ग्राहकांच्या वीज वापराचा जुना आलेख, मागणीतील अचानक बदल, मीटरमधील तांत्रिक फेरफार आणि इतर ५० हून अधिक तांत्रिक निकषांचे २४ तास सूक्ष्म विश्लेषण करते. ज्या ग्राहकांच्या वीजवापरात संशयास्पद तफावत आढळते, त्यांना हे ‘एआय’ मॉड्युल ‘हाय-रिस्क’ श्रेणीत टाकते. यामुळे कोणत्याही पूर्व-तपासणीशिवाय थेट चोरी होणाऱ्या ठिकाणाची अचूक माहिती उपलब्ध होते, ज्यामुळे भरारी पथकांना नेमके लक्ष्य साधणे शक्य होते. ही ‘एआय’ची नजर इतकी तीक्ष्ण आहे की, वीजचोरांना आता लपून राहणे जवळजवळ अशक्य झाले आहे.
डिजिटल पंचनामा ते दंडात्मक वसुली: पारदर्शकतेचा नवा अध्याय
‘एआय’च्या ‘सुपर इंटेलिजन्स’चा वापर करून वीजचोरीच्या ठिकाणांची तपासणी करण्यासाठी महावितरणने राज्यभरात १९० हून अधिक विशेष भरारी पथके तैनात केली आहेत. या पथकांच्या कारवाईत कुठेही हयगय होऊ नये यासाठी, वीजजोडण्यांच्या तपासणीपासून ते वीजबिलांच्या आकारणीपर्यंतची संपूर्ण प्रक्रिया ‘थेफ्ट ट्रॅकिंग अॅण्ड मॉनिटरिंग सिस्टीम’द्वारे पूर्णपणे ऑनलाइन करण्यात आली आहे. यासाठी एक स्वतंत्र मोबाईल ॲप विकसित करण्यात आले आहे. या ॲपमध्ये वीजचोरीचे ठिकाण, तपासणीचे लाईव्ह फोटो, डिजिटल पंचनामा, जागेवरच वीजपुरवठा खंडित करणे आणि दंडात्मक बिलांची वसुली करेपर्यंतची सर्व माहिती ‘रिअल-टाईम’ अपडेट केली जाते. यामुळे कारवाईत केवळ वेगच नाही, तर अभूतपूर्व पारदर्शकताही आली आहे, ज्यामुळे भ्रष्टाचाराला आळा बसण्यास मदत होत आहे.
तीन महिन्यांत ६६ कोटींची वसुली, २८९ गुन्हे दाखल
गेल्या जून ते ऑगस्ट या तीन महिन्यांत महावितरण अंतर्गत संवसु विभाग आणि सुरक्षा व अंमलबजावणी विभागाच्या नियमित व विशेष पथकांनी छत्रपती संभाजीनगर प्रादेशिक विभागात ५,०८३, कोकणमध्ये ११,०८३, नागपूरमध्ये ५,९४९ आणि पुणे प्रादेशिक विभागात ५,८४९ अशा एकूण २७,९६४ वीजचोऱ्या उघड केल्या आहेत. यापैकी २४,५०८ वीजचोऱ्यांच्या मूल्यांकनातून ६६.२८ कोटी रुपयांची वीजचोरी झाल्याचे स्पष्ट झाले असून, संबंधितांना त्याची बिले देण्यात आली आहेत. आतापर्यंत १०,८१० प्रकरणांमध्ये २९.८५ कोटी रुपयांचा भरणा करण्यात आला आहे. वीजचोरीच्या संपूर्ण रकमेचा तडजोड शुल्कासह मुदतीत भरणा न करणाऱ्या २८९ प्रकरणांमध्ये कलम १३५ नुसार फौजदारी गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. वीजचोरीच्या गुन्ह्यासाठी तीन वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि दंडाच्या शिक्षेची तरतूद आहे, हे लक्षात घेता, ही कारवाई वीजचोरांसाठी एक कठोर संदेश आहे.
भविष्यातील उद्दिष्ट: १० टक्क्यांपेक्षा कमी तांत्रिक व वाणिज्यिक हानी
महावितरणचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक, श्री. लोकेश चंद्र यांनी या मोहिमेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. ते म्हणतात, “येत्या तीन वर्षांत महावितरणची तांत्रिक व वाणिज्यिक हानी १० टक्क्यांपेक्षा कमी करण्याचे उद्दिष्ट आहे. त्यासाठी वीजबिलांच्या थकबाकी वसुलीला प्राधान्य देत वीजचोरीविरुद्ध धडक मोहीम सुरू करण्यात आली आहे. वीजचोरीचे प्रकार उघड करण्यासाठी ‘एआय’ मॉड्युल विकसित करण्यात आले असून, त्याद्वारे वीजचोरीविरुद्धची धडक कारवाई आणखी तीव्र व अचूक करण्यात आली आहे.”
महावितरणचा हा ‘एआय’ आधारित सर्जिकल स्ट्राईक केवळ वीजचोरीला आळा घालत नाही, तर तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने प्रशासनात कार्यक्षमता आणि पारदर्शकता आणण्याचे एक उत्तम उदाहरण घालून देत आहे. यामुळे केवळ महावितरणचे आर्थिक नुकसान कमी होणार नाही, तर प्रामाणिक वीज ग्राहकांनाही अखंडित आणि चांगल्या दर्जाची वीज सेवा मिळण्यास मदत होईल. ‘एआय’च्या या क्रांतीमुळे वीजचोरांचे दिवस आता खऱ्या अर्थाने भरले आहेत.
