FDA Raids and the Rampant Spread of Rumors : दहशतीचे सावट: अन्न व औषध प्रशासनाच्या धाडी आणि अफवांचे थैमान
बुलढाणा : जिल्ह्यातील डोणगाव आणि आसपासच्या परिसरात सध्या एक वेगळेच वातावरण अनुभवायला मिळत आहे. अन्न व औषध प्रशासन विभागाचे नवनियुक्त आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी सूत्रे हाती घेतल्यापासून खाद्यपदार्थ आणि औषधी व्यवसायांमध्ये एक प्रकारची दहशत पसरली आहे. ‘साहेब आले, साहेब येणार’ या अफवेने इतके थैमान घातले आहे की, अनेक व्यावसायिकांनी आपली दुकाने बंद ठेवणे पसंत केले आहे. ही केवळ अफवा आहे की यामागे काही ठोस कारण आहे, याचा वेध घेणे आवश्यक आहे.
दहशतीचे मूळ आणि त्याचे परिणाम
अन्न व औषध प्रशासन विभागाच्या अखत्यारीत येणाऱ्या प्रत्येक व्यवसायावर या बदलाचा परिणाम दिसून येत आहे. ज्या दुकानदारांकडे परवाने नव्हते, त्यांनी ते काढण्यास सुरुवात केली आहे. ज्यांचे नूतनीकरण रखडले होते, त्यांनी ते तातडीने करून घेतले आहे. बुलढाणा जिल्ह्यातील मेहकर, जानेफळ, बीबी, सुलतानपूर, मलकापूर, पांगरा यांसारख्या अनेक गावांमध्ये पसरलेली ही अफवा डोणगावातही पोहोचली आणि अनेक किराणा दुकाने, हॉटेल्स, फास्ट फूड सेंटर्स, भेळ, गुपचूप विक्रेते आणि पानटपऱ्या बंद झाल्या. या स्थितीमुळे ‘दाल में कुछ काला है’ की ‘पूरी दाल ही काली है’ असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
बदलत्या नियमावलीची कठोर अंमलबजावणी
तुकाराम मुंढे यांनी आयुक्तपदाची सूत्रे स्वीकारल्यानंतर अनेक महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणले आहेत. सर्वात आधी हॉटेल आणि दूध डेअरींवर मिळणारे बहुतांश खुले पनीर बाजारातून बाद झाले. २०१६ पासून खुले तेल विक्रीवर बंदी असली तरी तिची अंमलबजावणी प्रभावीपणे झाली नव्हती. आता मात्र खुले खाद्यतेल बाजारातून गायब झाले आहे. खुलेआम विकला जाणारा गुटखा, ज्यावर अनेक विभागांची चांदी होत होती, तो मिळणे मुश्किल झाले आहे. यामुळे कित्येक पानटपऱ्या बंद पडल्या आहेत.
याशिवाय, वर्षानुवर्षे साफसफाई न झालेली किराणा दुकाने आता स्वच्छ दिसू लागली आहेत. हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्समध्ये खाद्यपदार्थ रद्दी कागद किंवा वृत्तपत्राच्या कागदात देण्यावर १ जुलै २०१९ पासून देशभरात बंदी आहे. या कागदावरील शाई खाद्यपदार्थाला लागून शरीरात जाते, ज्यामुळे यकृत, फुफ्फुस, मूत्रपिंड खराब होण्याचा आणि दीर्घकाळात कर्करोगासारखे जीवघेणे आजार होण्याचा धोका वाढतो. आता या नियमाची कठोर अंमलबजावणी सुरू झाली आहे. काही दुकानदारांनी प्लेट्स वापरणे किंवा लग्नात वापरल्या जाणाऱ्या पत्रावळीचे तुकडे करून त्यावर खाद्यपदार्थ देणे सुरू केले आहे, जे एक सकारात्मक बदल आहे.
अफवांचे थैमान आणि वास्तव
गेल्या काही दिवसांपासून ‘साहेब आले, साहेब येणार’ अशा अफवा बुलढाणा जिल्ह्यात वेगाने पसरत आहेत. ‘या दुकानदारावर कारवाई झाली, त्याला इतका दंड झाला’ अशा अनेक खोट्या बातम्यांमुळे व्यावसायिकांमध्ये भीतीचे वातावरण आहे. १५ जून रोजी डोणगावातील बहुतांश हॉटेल्स, किराणा दुकाने, भेळ भांडार आणि डेअरी बंद झाल्या. आरेगाव रोडवरील दोन दुकानांवर धाड पडल्याच्या अफवा पसरल्या. ‘आत्ता या परिसरात आहे, आत्ता तिकडे येणार’ अशा एक ना अनेक अफवांनी डोणगाव गाजले. विशेष म्हणजे, जे दुकानदार कधीच आपली दुकाने बंद ठेवत नव्हते, त्यांनीही काही कारणास्तव दुकाने बंद ठेवली आणि ‘त्या दुकानदाराला पकडून नेले’ अशा चर्चाही रंगल्या.
गुटखा होलसेल करणारे व्यावसायिक या अफवा पसरवण्यात आघाडीवर असून, ‘थोडा सांभाळून घ्या, साहेब आलेले आहेत’ असे सांगून भाव वाढवत आहेत. पानटपरी व्यावसायिकांनी ‘दिवसा बंद, रात्री चालू’ असा पवित्रा घेतला आहे. गुटखा खाणारे दिवसाचा पूर्ण स्टॉक घेऊन ठेवत आहेत, त्यासाठी त्यांना पूर्वीपेक्षा जास्त पैसे मोजावे लागत आहेत.
अन्न व औषध प्रशासन विभागाचे स्पष्टीकरण
या सर्व अफवांच्या पार्श्वभूमीवर, अन्न व औषध प्रशासन विभागाचे सहाय्यक आयुक्त प्रदीप पाटील यांच्याशी संपर्क साधला असता, त्यांनी स्पष्ट केले की, “आम्ही निळव राजा मध्ये असून, माझ्या माहितीप्रमाणे मेहकर किंवा डोणगाव परिसरात कोणताही अधिकारी किंवा कर्मचारी गेलेला नाही.”
यावरून हे स्पष्ट होते की, सध्या पसरलेल्या अनेक बातम्या केवळ अफवा आहेत. मात्र, या अफवांमुळे एक गंभीर धोका निर्माण झाला आहे. अन्न व औषध प्रशासन विभागाच्या नावावर तोतया अधिकारी किंवा कर्मचारी बनून व्यावसायिकांची फसवणूक करू शकतात. त्यामुळे जनतेने आणि व्यावसायिकांनी नियमानुसार आपला व्यवसाय चालवावा, जेणेकरून त्यांना कोणताही त्रास होणार नाही.
एकंदरीत, तुकाराम मुंढे यांच्या आगमनाने प्रशासनात एक नवा अध्याय सुरू झाला आहे. नियमांची कठोर अंमलबजावणी आणि स्वच्छतेवर भर यामुळे ग्राहकांना चांगल्या दर्जाचे अन्नपदार्थ मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे. मात्र, या बदलाच्या काळात अफवा आणि गैरसमजांना बळी न पडता, वस्तुस्थितीची पडताळणी करणे हे सर्वांसाठी महत्त्वाचे आहे.
