Gram Panchayat election reservation process begins. : ग्रामपंचायत निवडणुकीची आरक्षण प्रक्रिया सुरू; महत्वाचे टप्पे आणि तारखा जाहीर
बुलढाणा : महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील लोकशाहीचा कणा असलेल्या ग्रामपंचायतींच्या सार्वत्रिक निवडणुकांचे पडघम वाजू लागले आहेत. सन २०२४ आणि २०२५ मध्ये मुदत संपलेल्या, तसेच २०२६ मध्ये मुदत संपणाऱ्या आणि नव्याने स्थापन होणाऱ्या ग्रामपंचायतींसाठी सदस्य पदाच्या आरक्षण सोडतीचा कार्यक्रम जाहीर करण्यात आला आहे. ही प्रक्रिया केवळ प्रशासकीय सोपस्कार नसून, ग्रामीण विकासाची दिशा ठरवणारी आणि स्थानिक नेतृत्वाला आकार देणारी एक महत्त्वाची पायरी आहे.
ग्रामविकास विभागाने २५ मे २०२६ रोजी निर्गमित केलेल्या आदेशानुसार, बिगर व अंशतः अनुसूचित क्षेत्रातील ग्रामपंचायतींसाठी आरक्षण निश्चिती आणि आरक्षण चक्रानुक्रमे फिरवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम १९५८ तसेच संबंधित अद्ययावत नियम, परिपत्रके आणि आदेशांचे काटेकोरपणे पालन करत, प्रभाग रचना, आरक्षण निश्चिती आणि निवडणूक प्रक्रिया विहित कालमर्यादेत पूर्ण करण्याच्या सूचना प्रशासनाला देण्यात आल्या आहेत. यातून निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता आणि वेळेचे महत्त्व अधोरेखित होते.
या संपूर्ण प्रक्रियेत तलाठी, मंडळ अधिकारी आणि ग्रामसेवक यांचा सक्रिय सहभाग असणार आहे. सर्व तहसीलदारांना त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील संबंधित अधिकाऱ्यांच्या सभा घेऊन आरक्षण कार्यक्रमाबाबत मार्गदर्शन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. त्याचबरोबर, गटविकास अधिकाऱ्यांनी त्यांच्या अधिनस्थ ग्रामसेवकांना प्रभाग रचना व आरक्षण प्रक्रियेस सहकार्य करण्याचे निर्देश दिले आहेत. प्रशासनाच्या या समन्वित प्रयत्नांमुळे ही प्रक्रिया सुरळीतपणे पार पडेल अशी अपेक्षा आहे.
आरक्षण सोडतीचा तपशीलवार कार्यक्रम खालीलप्रमाणे आहे:
• ०८ जून २०२६: विशेष ग्रामसभेची सूचना देणे. ही ग्रामसभा ग्रामीण लोकशाहीचा एक महत्त्वाचा मंच आहे, जिथे नागरिक थेट सहभागी होऊ शकतात.
• १२ जून २०२६: विशेष ग्रामसभा घेऊन आरक्षण सोडत काढणे. या दिवशी आरक्षणाची प्रत्यक्ष सोडत काढली जाईल, जी आगामी निवडणुकीचे चित्र स्पष्ट करेल.
• १७ जून २०२६: प्रभागनिहाय आरक्षण प्रारूप अधिसूचनेस जिल्हाधिकाऱ्यांची मान्यता. जिल्हाधिकाऱ्यांच्या मान्यतेनंतरच प्रारूप अधिसूचना अंतिम टप्प्यात पोहोचते.
• १९ जून २०२६: प्रारूप आरक्षण प्रसिद्ध करणे. यानंतर नागरिकांना आरक्षणाची माहिती उपलब्ध होईल.
• १९ जून ते २५ जून २०२६: हरकती व सूचना दाखल करण्याचा कालावधी. हा कालावधी नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. आरक्षणाबाबत काही आक्षेप किंवा सूचना असल्यास, या काळात त्या प्रशासनाकडे मांडता येतील.
• ०३ जुलै २०२६: प्राप्त हरकतींवर उपविभागीय अधिकाऱ्यांचा अभिप्राय. नागरिकांनी दाखल केलेल्या हरकतींवर प्रशासकीय स्तरावर विचार केला जाईल.
• ०८ जुलै २०२६: अंतिम अधिसूचनेस जिल्हाधिकाऱ्यांची मान्यता. सर्व हरकती आणि सूचनांवर विचार केल्यानंतर, जिल्हाधिकारी अंतिम अधिसूचनेला मान्यता देतील.
• १० जुलै २०२६: अंतिम प्रभाग रचना व आरक्षण प्रसिद्ध करणे. या दिवशी ग्रामपंचायतींच्या निवडणुकीसाठीची अंतिम प्रभाग रचना आणि आरक्षण जाहीर होईल
या संपूर्ण कार्यक्रमाची नोंद सर्व नागरिकांनी घ्यावी, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे. ग्रामपंचायत निवडणुका या केवळ राजकीय सोपस्कार नसून, स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या माध्यमातून गावाच्या विकासाला गती देणाऱ्या महत्त्वाच्या प्रक्रिया आहेत. त्यामुळे, या प्रक्रियेत नागरिकांचा सक्रिय सहभाग आणि जागरूक लक्ष असणे अत्यंत आवश्यक आहे. हरकती व सूचना दाखल करण्याच्या कालावधीत नागरिकांनी आपले म्हणणे मांडून लोकशाही प्रक्रियेत आपला वाटा उचलावा, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे. यातूनच एक सुदृढ आणि पारदर्शक स्थानिक स्वराज्य संस्था अस्तित्वात येईल.
